تبلیغات
حفظ قرآن - درس اول مخارج حروف

حفظ قرآن

خیرکم من تعلم القرآن و علمه

پنجشنبه 4 آذر 1389

درس اول مخارج حروف

نویسنده: عبیدالله   طبقه بندی: تجوید، 



تجوید قرآن
مقصود، خواندن به روش صحیحی است که حضرت رسول الله(ص) و یارانشان ـ رضوان الله علیهم ـ میخواندند؛یعنی ،بر احکام قراءت محافظت کنیم؛ ادغام و اظهار و قلب و اخفا و مدّ و غنّه را بجا آوریم و با روشن تلفظ کردن هر حرف از مخرج مخصوص خود، آنها را با یکدیگر آمیخته نسازیم و با صبر و تأمل ،روشن و بی شتاب بخوانیم و دیگر اینکه، دقت کنیم هر چه خوش صداتر باشیم از تکلّف و کشیدن بیجا دوری گزینیم و صدای خود را همچون لحن فاسقان، نگردانیم.
خداوند ما را به تجوید قرآن فرمان میدهد :
{ وَرَتِّلِ الْقُرْآَنَ تَرْتِیلًا } ... (مزّمل / 4)
"و قرآن را با توجه و زیبا بخوان."

و همچنین رسول الله (ص)می فرمایند :
"لیس منّا من لم یتغنّ بالقرآن"(1)

درس اول
مخارج حروف

"مخارج" جمع مخرج است و مقصود از آن جایی است که حرف، تلفظ میشود و در حلق و زبان و لب قرار دارد وجوف


مخرج، حروف مدّ است. اگر خواستی مخرج حرفی را بیابی، قبل از آن حرف همزهای بیاور و حرف را ساکن گردان، هرجا صدا تمام شد؛ مخرج آن حرف است.
مثلاً : اگر خواستی مخرج "با" را بشناسی؛ بگو : أب. میبینی صدا میان دو لب ـ در حالی که به هم چسبیدهاند ـ به آخر میرسد. بنابراین، مخرج "با" بین دو لب به هم چسبیده است.
و برای یافتن مخرج "جیم" بگو : أج. میبینی صدا بین وسط زبان و سقف دهان به آخر میرسد؛ لذا مخرج "جیم" وسط زبان با نزدیک شدن به میانه سقف دهان است.
و همچنین "غین". مثلاً : برای بدست آوردن مخرج آن میگوییم : أغ. میبینیم صدا در اول حلق از طرف زبان تمام میشود پس مخرج آن اول حلق است. و نظایر این ...
اکنون به تلفظ حروف از مخارج مربوط، به کیفیتی که یاد شد؛ توجه کنید :
1- جَوْف
جوف، مخرج محدودی نیست بلکه همان فضای خالی و طولانی است که از سینه شروع میشود و تا بیرون دهان ادامه دارد و از حلق و دهان میگذرد.
این، مخرج حروف مدّ سهگانه است؛ لذا نمیتوان این حروف را به تنهایی تلفظ کرد، بلکه باید قبل از آنها حرفی قرار بگیرد كه دارای مخرج محدوداست تا صدا از آنجا آزاد شود. [و در حرف مدّ ادامه پیدا کند.]
حروف مدّ عبارت است از :
- الف: جَا، شَا.
- یای ساکنی که ما قبل آن کسره (ـِ) باشد: جِی، سِی.
- واو ساکنی که ماقبل آن ضمه (ـُ) باشد: قُو، سُو.
مقدار کشیدن این حرف برحسب سبب مد، همزه (ء) یا سکون (ـْ) [که بعد از آن واقع شود] تعیین میگردد.

2- حلق
از حلق، شش حرف به ترتیب زیر تلفظ میشود :
-از تَهِ حلق ؛یعنی، قسمتی که به طرف سینه است همزه و ها تلفظ میشود : (أَءْ، أَءْ)؛ (أَهْ، أَهْ(.
-از وسط حلق، عین و حا تلفظ میشود : (أَعْ، أَعْ)؛ (أَحْ، أَحْ).
- از اول حلق ؛یعنی، قسمت نزدیک به دهان،غین و خا تلفظ میشود : (أَغْ، أَغْ)، (أَخْ، أَخْ).

3- زبان
از زبان هیجده حرف طبق تقسیم زیر، تلفظ میشود :
- از ته زبان نزدیک به حلق، قاف تلفظ میشود: (أَقْ، أقْ).
- از ته زبان ولی کمی بیرون تر از مخرج قاف، کاف تلفظ میشود : (أَکْ، أَکْ).
- از وسط زبان با نزدیک شدن به سقف دهان؛ جیم و شین و یا تلفظ میشود : (أَجْ، أَجْ)، (أَشْ، أَشْ)، (أَیْ، أَیْ).
- از پشت زبان (یا پشت آخر زبان) با چسبیدن به بُن (ته) دندان های پیشین بالا، طا و دال و تا تلفظ میشود : (أَطْ، أَطْ)، (أَدْ، أَدْ)، (أَتْ، أَتْ).
- باز از پشت (آخر) زبان با چسبیدن به نوک دندان های پیشین بالا، ظا و ذال و ثا تلفظ میشود :
- (أَظْ، أَظْ)، (أَذْ، أَذْ)، (أَثْ، أَثْ).
توجه : هنگام تلفظ این سه حرف باید قسمت جلوی زبان که شامل آخر و نوک زبان است، از دندان های پیشین بگذرد و ظاهر شود.
- از آخر زبان با چسبیدن به بُنِ دندان های پیشین بالا، نون تلفظ میشود : (أَنْ، أَنْ).
- از آخر زبان با نزدیک شدن به بُنِ دندان های پیشین بالا، بدون چسبیدن، "را" تلفظ میشود: (أَرْ، أَرْ).
از نوک زبان با نزدیک شدن به دندان های(2)پیشین بالا، بدون چسبیدن، صاد و زا و سین تلفظ میشود :

(أَصْ، أَصْ) (أَزْ، أَزْ) (أَسْ، أَسْ).
- از کنار (پهلوی) زبان با چسبیدن به دندان های آسیاب بالا که در موازات آن قرار دارد؛ ضاد تلفظ میشود.
[این حرف را میتوان به سه شکل ادا کرد :
1- کنار راست زبان با دندان های آسیاب بالای سمت راست.
2- کنار چپ زبان با دندان های آسیاب بالای سمت چپ.
3- هر دو کنار زبان با دندان های آسیاب بالا از دو طرف.
و برای ضبط این مخرج، باید وسط زبان را پایین آوردتا هنگام چسباندن یک یا دو کنار زبان به دندان های آسیاب بالا با سقف دهان منطبق نشود: (أَضْ، أَضْ).]
- از کنار زبان به طرف جلو، پس از مخرج ضاد، لام تلفظ میشود؛ به شرط چسبیدن آن به دندان های موازی بالا ؛یعنی،دو دندان پیش و دندان بعداز آن ودندان نیش و دندان بعد ازآن): (أَلْ، أَلْ).

4- لَب
از مجموع دو لب چهار حرف به ترتیب زیر تلفظ میشود :
- از بین دو لب در صورت انطباق (به هم رسیدن) دو حرف با و میم، تلفظ میشود : (أَبْ، أَبْ)؛ (أَمْ، أَمْ).
و بدون انطباق آنها، واو تلفظ میشود : (أَوْ، أَوْ).
- از لب پایینی با چسبیدن به نوک دندان های پیش بالا "فا" تلفظ میشود : (أَفْ، أَفْ).(3)


(1) - "کسیکه در خواندن قرآن خوش صدایی نکند از ما نیست." از صحیح بخاری.
(2) - تعبیر مؤلف (اصول ثنایا = بن دندانهای پیشین) بود، اما مترجم تعبیر فوق را ترجیح داد.
(3) - با توجه به تفصیلات گذشته؛ حروف عربی عبارتند از :
ء، ب، ت، ث، ج، ح، خ، د، ذ، ر، ز، س، شف ص، ض، ط، ظ، ع، غ، ف، ق، ک، ت، م، ن، ه، و، ی، و حروف مد سه گانه؛ "الف" : صدای فتحه کشیده، "واو" : صدای ضمه کشیده، و "یا" صدای کسره کشیده.

نظرسنجی

    چند جزء از قرآن کریم را حفظ هستید؟






پایگاه قرآن آنلاین و تلاوت قرآن قرآن کریم به صورت فلش free counters
  • آخرین پستها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :