تبلیغات
حفظ قرآن - زندگی و آثار امام نووی

حفظ قرآن

خیرکم من تعلم القرآن و علمه

یکشنبه 7 آذر 1389

زندگی و آثار امام نووی

نویسنده: عبیدالله   طبقه بندی: مشاهیر اسلام، 



نام او " یحیی بن شرف بن مری بن حسن بن حسین بن محمد بن جمعه بن حزام " است و در محرم سال 631ه . در قریه ی " نَوی " _ مركز آن روز جولان _ دیده به جهان گشوده است . یحیی را با انتساب به زادگاهش ، " نواوی " یا " نووی " لقب داده اند . پدر امام نووی در قریه ی نوی دكان داشته است و از او به عنوان مردی پرهیزكار یاد كرده اند . او پسرش یحیی را در ده سالگی در دكان به كار گمارده است و یحیی از همان كودكی با قرآن انس یافته است و از بازی با همسالان خویش گریزان بوده است . امام نووی ده ساله بوده است كه فرزانه ای پرهیزكار به نام شیخ " یاسین بن یوسف مراكشی " گذارش به قریه ی نوی می افتد و با دیدن یحیی ، به استعداد و صفای باطنش پی می برد و پدرش را به آینده ی درخشان فرزندش نوید می دهد و به او توصیه می كند كه درتربیت و تعلیم او " سنگ تمام بگذارد . ! امام نووی در سن دوازده سالگی یعنی در سال 649 ه . همراه پدرش برای تحصیل علم ، عازم " دمشق

" _ مركز علم و عالمان آن روزگار _ می شود . او ابتدا به مجلس درس مفتی شام " تاج الدین عبدالرحمن بن ابراهیم بن ضیاء فزاری " معروف به " فركاح " ( متوفای 690 ه ) راه می یابد . اما چون در آنجا حجره ای برای اقامت او نبوده است ، پس از مدت كوتاهی به توصیه ی استادش " فركاح " به مدرسه ی " رواحیه " می رود و در محضر استاد " اسحاق بن احمد مغربی " ( متوفای 650 ه . ) به تلمذ می پردازد . امام نووی بعد از دو سال اقامت و تحصیل در دمشق ، با پدرش به حج می رود . سفر آنها حدود یك ماه و نیم به درازا می كشد و در تندرستی و حالات روحی امام نووی تأثیر به سزایی بر جا می گذارد . امام نووی همچنانكه خود او نیز گفته است : پس از سكونت در مدرسه ی رواحیه ، تمام وقت و توان خود را صرف تحصیل علم می كند و جدیت سرسام آوری از خود نشان می دهد به طوری كه گفته اند كتاب " التنبیه " ابواسحاق شیرازی را حدود چهارماه و نیم و ربع عبادات از كتاب " المهذب " اورا در باقی مانده ی سال حفظ كرده است ! امام نووی روزانه دوازده درس از كتاب های " الوسیط " ، " المهذب " ، " صحیح مسلم " ، " اللمع " ، " إصلاح المنطق " ، صرف ، اصول فقه ، اسماء الرجال و اصول دین می خوانده است و جالب اینجاست كه در كنار اینها ، هرگز از تزكیه ی نفس و اذكار و نوافل نیز غافل نگشته است . امام نووی در فقه علاوه بر " اسحاق بن احمد مغربی " ، در نزد " عبدالرحمن بن نوح بن محمد مقدسی " ( متوفی 654 ه ) _ كه آنها نیز از شاگردان " ابن صلاح شهرزوری " ( متوفی 643 ه ) _ تلمذ كرده است . " ابراهیم بن عیسی مرادی اندلسی " ( متوفی 668 ه ) ، " ابو اسحاق ابراهیم بن عمر بن مضر واسطی " ، " ابوالبقاء خالد بن یوسف بن سعد نابلسی " ( متوفی 663 ه ) و " ابوالفرج عبدالرحمن بن محمد بن احمد قدامه مقدسی " ( متوفی 682 ه ) نیز از اساتید او در حدیث هستند . " ابوالفتح عمر بن بندار ابن عمر بن علی تفلیسی " ( متوفی 672 ه ) در علم اصول و" احمد بن سالم مصری " ( متوفی 664 ه ) و " محمد بن عبداله بن عبداله بن مالك " ( متوفی 672 ه ) در نحو و لغت ، استاد امام نووی بوده اند . امام نووی از فقها و مجتهدین برجسته ی مذهب شافعی است و علماء اورا " نگارنده " ، " پیراینده " و " ترتیب دهنده ی " مذهب شافعی دانسته اند . او در استنباط آراء فقهی خویش بیشتر به احادیث صحیح احتجاج می كرده است . امام نووی در شمار محدثین بزرگ قرار دارد و علماءحدیث اورا " حافظ " و آگاه به فنون رجال و انئاع حدیث معرفی كرده اند و باید گفت كه شرح مقدمه ی صحیح مسلم و كتابهای " الارشاد " و " التقریب " او تبحرش را در علم حدیث به خوبی نشان می دهند . امام نووی در نقد روایات احادیث و تشخیص احادیث صحیح نیز كم نظیر بوده است . امام نووی در علوم صرف ، نحو و لغت هم از عالمان بزرگ عصر خویش است و " تهذیب الاسماء و اللغات " او شاهدی بر این مدعا است . امام نووی مردی ربانی و اهل زهد ، تقوی ، تعبد و نیایش بوده است . بازگو كرده اند كه او در نماز شب خود آیه ی " وقفوهم انهم مسئولون " ( صافات / 24 ) : آنان را نگهدارید كه باید بازخواست شوند . " را در نهایت خشوع و اشك ریزان ، بارها تكرار می كرده است و به این ترتیب ، مسئولیت خویش را در روز قیامت فرا یاد می آورده است . او در رعایت حلال و حرام ، بسیار محتاط و دقیق بوده است و خوراكش به قدری كم بوده كه نسبت به سلامت جسمانی او، احساس خطر كرده اند . امام نووی را از جهت ادای فریضه ی امر به معروف و نهی از منكر ، در میان علمای قرن هفتم بی نظیر دانسته اند . او در این باره بسیار شجاع و قاطع بوده و هراسی از سرزنش سرزنشگران و اهانت ها و تهدید به خطر كردن ها نداشته است و اگر قادر به مقابله ی مستقیم با منكرات نبوده باشد ، از طریق ارسال نامه ، به وظیفه ی دینی خود عمل می كرده است . برخورد زیركانه و شجاعانه ی او با " ملك ظاهر بیبرس " را تاریخ ثبت كرده است . ملك ظاهر پس از آنكه تاتارها را شكست داد و بر شام استیلاء یافت ، باغ های دمشق را تصاحب كرد و از علماء خواست فتوی به جایز بودن اقدام او دهند . عده ی زیادی از علماء به خاطر ترس و یا طمع ، فتوی به جواز دادند و عده ای نیز به خاطر امتناع از فتوی ، جانشان را باختند . وقتی نوبت به امام نووی رسید و او را به بارگاه ملك ظاهر بردند ، او در كمال شهامت و شجاعت ، رأی بر نامشروع بودن كار ملك ظاهر داد و به شدت از فتوی دادن به نفع او امتناع ورزید . از امام نووی _ كه اتفاقا از لحاظ جسمانی بسیار ضعیف و لاغر بوده است _ چنان هیبتی بردل ملك ظاهر غالب می شود كه رهایش ساخت و نتوانست با او درشتی نماید . از آن پس نیز امام نووی بارها از طریق نامه از بیبرس انتقاد كرده و در پی اصلاح او برآمده است . امام نووی جوانی خود را یكسره وقف تحصیل و نشر علم ساخته بود و مخارج زندگی اش را خانواده اش تأمین می كردند و لذا هیچگاه موفق به ازدواج نگردید و كنیه ی " ابوزكریا" را ظاهرا طبق عادت عربها و به عنوان تفأل به خیر به او داده اند . امام نووی بیست و دو سال مقیم دمشق بوده و در این مدت جز برای حج و زیارت مزار امام شافعی و دیدار از زادگاهش ، هرگز از این شهر خارج نشده است و تمام وقتش را در مدرسه ی رواحیه به تعلیم و تعلم و كتابت مشغول بوده است . با توجه به این كه او تحصیلات خود را از سال 649 هـ . شروع كرده است ، به نظر می رسد كه كتاب هایش را پس از ده سال یعنی از سال 660 هـ . نوشته باشد . پس او دهها كتاب بزرگ و كوچك خود را در طی هفده سال یعنی از سال 660 هـ . تا 676 هـ . به رشته ی تحریر درآورده است . امام نووی در علوم مختلف فقه ، حدیث ، شرح حدیث ، مصطلح حدیث ، لغت ، تراجم ، توحید و ... دارای تألیفات بسیاری است و صفت برجسته ی نوشته های او وضوح ، سادگی ، روان بودن و صلابت تعبیر می باشد . و به قول امام " ذهبی " : " عبارت او از كلامش ساده تر است ! " تألیفات امام نووی را می توان به سه دسته تقسیم كرد :

الف _ تألیفاتی كه آنها را به اتمام رسانیده است :

1_ " شرح صحیح مسلم ": از تألیفات آخر اوست كه آن را در بعد از سال 674 هـ . یعنی دو سال قبل از وفاتش نوشته است .

2 _ " روضه الطالبین " ( الروضه ) : از كتابهای مهم او در فقه شافعی است . آن را از كتاب " الشرح الكبیر " امام " رافعی " ( متوفی سال 603 هـ ) خلاصه كرده است . تألیف آن از سال 666 هـ . آغاز و در آخر سال 669 هـ . پایان پذیرفته است .

 3 _ " المنهاج " : آنرا از كتاب " المحرر " امام رافعی خلاصه كرده است . منهاج در میان طلاب و علماء شافعی مذهب نسبت به سایر كتابهایش رواج بیشتری دارد و شرح های بسیاری نیز بر آن نوشته اند .

4 _ " ریاض الصالحین " : مجموعه ای از احادیث برگزیده ی پیامبر ( ص ) است كه آنها را تحت عناوین سنجیده ای تنظیم كرده است . این كتاب نیز شهرت بسیاری دارد . علامه " محمد بن علی ابن محمد علان صدیقی " از علماء شافعی قرن دهم نیز شرحی به نام " دلیل الفالحین لطرق ریاض الصالحین " برآن نوشته است .

5 _ " الاذكار المنتخبه من كلام سید الابرار " : در این كتاب ، اذكار مأثوره ی شبانه روز یك مسلمان و مربوط به مناسبت های مختلف را درج نموده و به بیان احكام آنها نیز پرداخته است. این كتاب را در سال 667 هـ . به اتمام رسانیده است .

6 _ " التبیان فی آداب حماه القرآن " : كتاب كوچكی است برای راهنمایی تالیان و قاریان قرآن به رشته ی تحریر درآورده است .

7 _ " التحریر فی الفاظ التنبیه " : در این كتاب ، لغات و اصطلاحات فقهی به كار رفته در كتاب " التنبیه " بغوی را شرح داده است .

 8 _ " العمده فی تصحیح التنبیه " : حاوی ملاحظاتی است كه او در باب كتاب " التنبیه " ابو اسحاق شیرازی داشته است .

9 _ " الایضاح فی المناسك " : در این كتاب به بیان مناسك حج پرداخته است .

10 _ " الارشاد " : كه خلاصه شده ی كتاب " علوم الحدیث " ابن صلاح شهرزوری است . بعد‌‌‌‌‌‍اً این كتاب را نیز خلاصه تر كرده و نام آنرا " التقریب و التیسیر فی معرفه سنن البشیر النذیر " نهاده است .

11 _ " بستان العارفین " : كتاب كوچكی در باب تصوف است كه به بحث درباره ی زهد و اخلاق و وصف حقارت دنیا پرداخته است .

 12 _ " مناقب الشافعی " : كه مختصر كتاب بیهقی است و آنرا از دو مجلد به یك مجلد تقلیل داده است .

 13 _ " المسائل المنثوره " : فتاوای اوست كه توسط شاگردش " ابن عطار " ، گردآوری شده است . 

 14 _ " مسائل تخمیس الغنائم " : حاوی اختلاف نظرهای او با استادش فركاح ، در موضوع تخمیس جاریه است .

 15 _((تحفة طلاب الفضائل)): در برگیرنده مباحثی درزمینه تفسیر ،حدیث، فقه،لغت و زبان عربی است

16-((الاربعین)).

17- ((مختصر اسد الغابة)).

18-((ادب المفتی و المستفتی)).

19-(( مختصر آداب الستسقاء)).

20- رؤوس المسائل)).

21-((الترخیص فی الا كرام و القیام)).

22-((مختر التذنیب)).

23-((مسالة نیة الاغتراف)).

24-((دقائق امنهاج و الروضة)).

ب-تالیفاتی كه مرگ،فرصت تمام كردنشان را به او نداده است:

1.  ((المجموع شرح لمذهب)):شرحی بر كتاب(( المذهب)) ابو اسحاق شیرازی در 9مجلد است كه ناتمام مانده و تا موضوع ربا پیش رفته .بع عقیدع علماء: اگر كتاب المجموع كامل می بود بزرگترین كتاب فقهی در مذهب شافعی محسوب می گردید و امام ذهبی آن را درنوع خود بی نظیر دانسته است .((تقی الدین سبكی))در قرن هشتم سه مجلد دیگر به این كتب افزوده است امال مرگ فرصت اتمام كاررا نیز به او نداده.

2.  ((شرح الوسیط)): الوسیط از كتابهای مهم امام محمد غزالی است كه امام نووی به شرح بخشی از آن پرداخته است.

3.     ((شرح البخاری)): كه فقط ابتدای صحیح بخاری را تا باب ((الدین النصیحة)) رسیده است كه شرح بدهد.

4.     ((تذهیب الاسماء و اللغات)).

5.     ((شرح سنن ابی داود)).

6.     ((الاملاء علی حدیث لاعمال با لنیات)).

7.     ((كتاب الامالی)).

8.     (( خلاصة فی احادیث الاحكام)).

9.     ((طبقات الفقهاء)).

10. ((التحقیق فی الفقه)).

ج- تآلیفاتی كه در زمان خویش آنها را محو ساخته است.

شاگردان امام نووی:

  1. علامه ((علاءالدین ابو الحسن علی بن ابراهیم بن داود دمشقی))معروف به(( ابن عطار)) كه اورا ((مختصر نووی))نامیده اند !او زا ابتدای سال 670ه تا هنگام وفات امام نووی یعنی حدود شش سال در خدمت و ملازمت او بوده است.
  2. محمد بن ابی بكر ابراهیم بن عبد الرحمان بن نقیب.
  3. ابو العباس احمد بن ابراهیم بن مصعب.
  4. محمد بن ابراهیم بن سعد الله بن جماعة.
  5. محمد بن عبد الخالق بن عثملن بن هرمز انصاری دمشقی.
  6. احمد بن محمد بن عباس بن جعوان.
  7. ابو العباس احمد ضریر واسطی ملقب به خلال.
  8. اسماعیل بن ابراهیم بت سالم بن خباز.
  9. جبریل الكردی.
  10. امین الدین سالم بن ابی بدر .

وفات امام نووی :

((ابن عطار)) شاگرد او گفته است: (( امام نووی دو ماه قبل  از مرگ ، حالات خاصی پیدا كرده بود و گویی زمان مرگش را نزدیك می دید.ابتدا به زیارت قبر اساتید متوفایش پرداخت و آنگاه به ((قدس))و ((الخلیل)) سفر كرد و سر انجام به زادگاهش ((نوی)) برگشت. او در نوی بیمار شد و بالا خره در شب 24 رجب سال 676 ه دار فانی را وداع گفت و او را در نوی به خاك سپردند)). علماء مرگ او را ضایعه ای بزرگ تلقی كردند و شخصیت های زیادی در رثای او اشعار  شورانگیز سرودند.


منبع:نوگرا

نظرسنجی

    چند جزء از قرآن کریم را حفظ هستید؟






پایگاه قرآن آنلاین و تلاوت قرآن قرآن کریم به صورت فلش free counters
  • آخرین پستها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :